Dit jaar hebben wij weer een zeer boeiende reis naar Bosnië gemaakt! Hieronder kunt u het reisverslag lezen.

Bosnië 06-05-2015 t/m 13-05-2015

Woensdag 6 mei 2015 Vertrek van Schiphol naar Sarajevo.

Iedereen heeft zich aangemeld bij de balie serbia air. We landen om 15.00 uur op de luchthaven Sarajevo en worden verwelkomt door Stichting Fatma Mirsada Cakal en de gids Furkan. Vervolgens gaan we naar het hotel Sunce hotel in Vogosca. Locatie kan niet beter. We hebben mooie ruime kamers en klantvriendelijk personeel. In de avond hebben we in Vogosca gedineerd aan de rivier met soep en gegrilde Lam. Op eens kwamen er 3 muzikanten die speelde sevdalin liedjes; Bosnisch liefdes liederen. De vrouwen hebben gezongen en gedanst. Samen met Selvadin gaan we richting familie Kodzaga. Bij aankomst worden we onthaald met een warm welkom. Frida (vrouw van Selvadin) heeft veel zoetigheid gemaakt. We genieten van het eten. Wij zijn nu voor het negende jaar ontvangen in het huis van Selvedin en Frida.

Donderdag 7 mei 2015 Konijc – Pocitelj – Blagaj –Mostar

Na het ontbijt vertrekken we met de bus richting Mostar. Onderweg stoppen we om honing te proeven. Er zijn diverse soorten honing, bloemen, kastanje en akasya honing geproefd en een aantal vrouwen hebben honing gekocht. Onze volgende stop is in Konjib. we stappen uit om een foto s te maken bij de brug mehmet 4. Deze brug is gebouwd in 1682. De brug werd in de tweede wereldoorlog verwoest door de Duitsers en is door TITO gerestorneerd. We rijden op de weg langs de rivier neretva.

We stoppen in Pocitelj. Pocitelj wordt ook wel het Turks dorp genoemd. Pocitelj is nog in de oude originele staat. Er wonen ook maar ongeveer 60 mensen die ervoor zorgen dat dit historische monument bewaard blijft. De Turken hebben dit dorp destijds gebouwd. Bovenaan staat een enorm kasteel dat uitzicht biedt over het hele dorp. We brengen een bezoek aan imam Camal. Sinds 2009 heeft stichting avrasya projecten georganiseerd samen met imam Camal. Tijdens dit bezoek worden er nieuwe projecten besproken. Afgesproken is dat stichting avrasya dit jaar de kurban actie steunt. De imam gaat een lijst maken van arme mensen. De imam bezit een enorme tuin met kruiden, groenten en fruit. We mochten zelf kruiden plukken en later trakteerde hij ons op zijn zelf geplukte kersen. Later heeft de imam ons speciaal begeleid naar een hele oude toren. Deze is toren is doorgaans dicht voor bezoekers en toeristen maar voor ons werd een uitzondering gemaakt. Daarna hebben we beneden op het terras Bosnische koffie gedronken. Nora en de imam beginnen een duet te zingen. Imam zingt sevdalin en Nora zingt Azerbaycans. Dit was heel bijzonder.

In Blagaj lunchen we gegrilde vis bij de rivier. De vissen worden daar ter plekke gevangen en zijn kakel vers. We genoten erg van deze heerlijke vis. Iedereen praatte er de hele dag over. Na de lunch lopen we richting tekke. Je kan van deze rivier drinken omdat het natuurlijk bronwater is. Tegenover de bron, staat de Sari Saltuk tekke. Deze soefi groep vestigde zich hier voordat de Ottomanen Bosnië overnamen. Toen ik om me heen keek begreep ik helemaal waarom deze soefi groep zich hier heeft gevestigd. Bij het zien van zoveel schoonheid dacht ik: “Wauw! Alleen Allah kan zoveel schoonheid aan ons schenken”. De natuur zorgt ervoor dat je terug gaat naar de basis van het bestaan en dat je wordt gewezen op je eigen ik. Je komt meteen tot rust en het water heeft een therapeutisch effect op je ziel. We brengen een bezoek aan tekke waar de vrouwen mee doen aan Zikir. Sevim is boos op een medewerker in de teke omdat ze een hoofddoek moest dragen. Toen sevim uit de teke kwam heeft ze ruzie gemaakt met de medewerker. De vrouwen grepen in zorgde voor vrede. Sevim en medewerker gingen elkaar omhelzen en boden elkaar hun excuses aan. Ze kreeg van Sevim een rode hoofddoek kado.

Mostar is een historische stad en ademt de oude Ottomaanse stijl uit. De smalle gezellige straatjes, de vrolijke kleurrijke winkels en de architectuur maken dat deze stad een prachtige uitstraling heeft. Bij het zien van de wereldberoemde oude brug begrijpt iedereen waarom het zo beroemd is. Het is een plaatje om naar te kijken. Het lijkt wel een brug uit een sprookje! De brug is in opdracht van Sultan Suleyman onder leiding van mimar Hayruddin in 1566 tijdens het Ottomaanse tijdperk voltooid. In 1993 is de brug verwoest tijdens de oorlog en herbouwd met steun van Turkije. De opening van de nieuwe brug was in 2004. Nog steeds zijn er oude brokstukken met de tekst ‘never forget’. We gaan met zijn allen nog even onder de Mostarbrug aan de Neretva rivier zitten en genieten van het uitzicht en een traditionele Bosnische koffie. Daarna konden we zelf in de stad rondkijken. Aangekomen bij de brug in Mostar zien we toevallig dat er een jongen springt. Dit betekent volgens de is traditie dat hij wil trouwen en zijn aanstaande vrouw zijn eer bewijzen.

Vrijdag 8 mei 2015 Travnik

Op weg naar Travnik maken we een korte tussenstop in het dorpje Ahmici. Dit dorp was in 1993 tijdens de oorlog wereldwijd bekend geworden door de gruwelijke daden die daar zijn begaan. In het dorp Ahmici wonen moslims. Daarom hebben Bosnische Kroaten 150 moslims in moskeeën en huizen opgestapeld en in brand gestoken. De beelden van die verwoeste moskee gaan de hele wereld over en roepen heftige reacties op. In het dorp worden we ontvangen door de imam, hij neemt ons mee naar het museum naast de moskee. Er hangen foto’s uit 1993. De foto’s die er hangen zijn gemaakt door de Engelse soldaten en hebben de genocide vastgelegd. Echter in de beschermende functie hebben zij gefaald; zij kwamen binnen na dat de Serven ende Kroaten het dorp hadden aangevallen en iedereen werd vermoord. Op de gemaakte foto’s zijn vele slachtoffers zichtbaar van een drie maanden oude baby tot een bejaarde man van drieëntachtig. We kregen tranen in de ogen omdat dit dorp zoveel littekens met zich meedraagt. Overal waar je komt vind je sporen van de oorlog. Je kunt iemand uit de oorlog halen, maar hoe haal je de oorlog uit die persoon. Vele Bosniërs worden Turken genoemd alleen omdat ze moslims zijn. Dat zegt genoeg over de ontwikkeling van de Serviërs. Zoals we weten hebben Turken zich uit Bosnië terug getrokken. De Bosniërs die nu moslims zijn, zijn bekeerde moslims. De ergernis van Serviërs ligt in het feit dat Bosniërs meer overeenkomsten met Turken hebben. De godsdienst zegt niet alles over een volk. De culturele aspecten zijn ook erg belangrijk. Als aandenken krijgen we van de imam nog een cd met(traditionele Islamitische liederen).
We rijden door richting Travnik; de stad van de vizieren. Tijdens het Ottomaanse rijk kwamen veel vizieren uit Travnik. Het stadje heeft een groot kasteel waar later een minaret op is gebouwd. Die heeft de toenmalige Sultan laten bouwen om aan te geven dat Travnik was veroverd. Door gevechten in Sarajevo tijdens de zeventiende eeuw werd Travnik tijdelijk de hoofdstad. We bezoeken de medrese uit 1705. Deze medrese is gebouwd door Ibrahim pasa. De sultan stuurde eerst de dervise naar de stad. In de voetsporen van de soefi leer werden mensen geïnspireerd om moslim te worden. Op een terras bestellen we Bosnisch koffie met Turkse fruit en krijgen geheel volgens de Bosnische traditie een sigaret met luciferdoosje erbij. Voor ons is dit nieuw; wij hebben dit nooit eerder gezien. Daarna bezoeken we een begraafplaats. Onze gids verteld ons wederom over een indrukwekkende gebeurtenis; Tijdens hevige gevechten in Travnik lukte het de Bosnische moslims een Servische commandant gevangen te nemen, zodat hij ze kon inlichten. De Servische commandant zou alle vragen beantwoorden op één voorwaarde; hij mocht de Bosniërs een vraag stellen. Zij gingen hiermee akkoord. De Servische commandant vervolgde zijn verhaal. ‘Wie jullie zijn weet ik bij voor en achternaam, maar wat waren die witte dingen die met jullie meevochten?
In Sarajevo Bascarsi brengen we een bezoek aan de moskee en turbe van gazi Husrev. Het woord Bascarsi komt overeen met Turkse woord bas (Bash) wat hoofd en Carsi (Tsjarshi) wat stad betekent. Zo heeft het Bosnisch vaker Turkse leenwoorden, omdat de Turken tijdens het Ottomaanse rijk een lange tijd in de Balkan hebben gezeten met als doel de Islam te verspreiden. Vandaar ook de grote liefde van Bosniërs voor Turken. Het is net klein Istanbul! Het ruikt er zelfs naar Turkije. Het enige verschil is dat de mensen een ander uiterlijk en andere taal hebben. We hebben vrije tijd om souvenirtjes te kopen. Fatma heeft voor mij een traditionele karaf gekocht en deze laten graveren. In de avond eten we Bosnisch borek.

Zaterdag 9 mei 2015 Vogosca

Vandaag zijn we op bezoek bij Kenela Zuko. We hebben bij haar geluncht en bleven ook voor het avond eten. Haar man grilde een Lam. We kunnen ons even goed uitleven na alle verhalen die we hebben gehoord en gezien. Nora doet samen met de vrouwen een bergwandeling en sportactiviteiten. Er is met Kenela Zuko gesproken over een aantal projecten die we samen gaan organiseren. In de avond maken we een Bosnische bruiloft mee. Ook maken we kennis met de bruid en bruidegom.

Zondag 10 mei 2015 Sarajevo

Vandaag hebben we een bezoek gebracht aan de “tunnel of hope” een tunnel gegraven door Bosniërs. De tunnel is in 1993 gegraven en heeft 4 maanden en 4 dagen geduurd. De tunnel was bijna 800 meter lang, 1,60m hoog, en 1 meter
breed. De tunnel was de enige verbinding tussen Sarajevo en de vrije buitenwereld, voor vele was dit de redding van hun bestaan. Verder werd de tunnel gebruikt om troepen te bevoorraden van munitie, wapens, eten en drinken. Dit bezoek heeft een ontzettende indruk op ons gemaakt, vooral het zien van videobeelden uit die tijd zorgde dat het weer erg dichtbij kwam.
We gingen naar Bascarsija. In verband met Moederdag trakteert Emine in Bascarsi op de lunch. Vervolgens krijgen we van een andere emine trileci, zoete romige gebak getrakteerd. Aan het einde van de middag hebben de vrouwen van stichting Fatma in de moskee Vogosca mevlut georganiseerd.

Maandag 11 mei 2015 Sarajevo

Vandaag zijn we in Sarajevo. Je kan duidelijk zien dat hier oorlog is geweest; Kogelgaten, kapotte gebouwen en veel restauratie. We staan met zijn allen om het graf van Alija Izetbegovic. Overdag wordt zijn graf bewaakt door een soldaat. Op de grafsteen van Alija Izetbegovic staat een ontroerende uitspraak van hem; ’Ik zweer op de naam van Allah dat wij voor niemand zullen buigen dan Allah.’ Iedereen is stil, we vouwen onze handen open en lezen de sura El-Fatiha. Dat hij verder in vrede kan rusten, Ameen. Na 100 meter lopen zijn we in het Alije izzetbegovic museum. De gids vertelde dat Serviërs aan het einde van de oorlog waren verzwakt en Bosnische troepen waren op het einde sterker. Hier zijn foto’s en privé spullen van Alije tentoon gesteld.
Daarna lopen we naar de Nationale Bibliotheek van Sarajevo. De bibliotheek is gebouwd in 1892 als stadhuis (Vijećnica). Op de avond van 25 augustus 1992 geeft Koljević het bevel de Bibliotheek te bombarderen. De Serviërs vuren een regen van brandgranaten af op de bibliotheek. Dit is de grootste boekverbranding uit de moderne geschiedenis. Bij de brand gingen twee miljoen boeken verloren, inclusief zeldzame werken die een licht werpen op de multiculturele geschiedenis van de stad. De aanval duurde drie dagen. Brandweerlieden, personeel en vrijwilligers probeerden om boeken te redden van de vlammen. De restauratie duurde achttien jaar en kostte zo een 16 miljoen euro. In het stadhuis bevinden zich universiteitsbibliotheekboeken, de kantoren van het gemeentebestuur en een museum. Tijdens ons bezoek is er een tentoonstelling uit Turkije van Matrakci Nasuh. Daarna lopen we naar de andere tentoonstelling Sarajevo 1914 – 2015. We lopen naar het dagcentrum voor autisme; Mirsade is lerares op deze school. Vanaf het moment dat we het gebouw in lopen word duidelijk dat alles hier goed georganiseerd is. Het meeste personeel sprak Engels, er werd met liefde en professionaliteit gesproken over de zorg. Na een oriënterend gesprek met Zumreta (directeur) gaan we de klassen rond. Zumreta verteld dat veel kinderen geen ouders hebben en dat een aantal kinderen zijn achtergelaten. We maken kennis met Emir 14 en almadina 16. Zij maken kilims. Er word met liefde zorg gedragen voor de gehandicapten en er word veel voor hen georganiseerd. We kwamen bewoners tegen die op een weefgetouw bezig waren, anderen waren aan het schilderen, knutselen, kleuren en zingen. Het belangrijkste argument is echter dat we voor deze kinderen iets kunnen betekenen. In vergelijking met andere landen is de zorg in Bosnië voor gehandicapten goed geregeld. De mensen worden met respect en liefde behandeld. De kinderen beschikken over toegespitste dagbesteding. Wij helpen daar ter plekke met giften en kopen handgemaakte sjaaltjes van de kinderen. Zodat zij weer materiaal kunnen kopen om activiteiten te kunnen doen. Sevim is onder de indruk en geeft de directrice een zilveren ketting kado. We liepen richting de grote oude moskee in het centrum, de Gazi Husrev Moskee. Bij de Gazi Husrev moskee zijn Hamza, Emine en Muesser voor gegaan in gebed.
De Gazi Husref moskee werd gebouwd in 1550 onder leiding van Gazi Husrev, samen met de medresa die eraan verbonden is. Aan de linker en rechterkant van de ingang staan open plaatsen waar je ook buiten kunt bidden. Voor iedereen is dit een ontmoetingsplek. Hierdoor is de moskee een sociale ontmoetingsplaats. Het is heerlijk om er te zitten en weer bij te kletsen. In de avond in Vogosca Sarajevo, werd door de stichting
Fatma een bijeenkomst georganiseerd. Kenela Zuko (kamerlid)van de sda partij. Er waren meer dan 120 mensen aanwezig in de zaal. Dejongeren van gesneuvelde slachtoffers “sehidin” zijn voor een uitwisseling project naar Nederland gekomen. Dit uitwisselingsproject is gerealiseerd door Stichting Avrasya. Aan het project hebben 10 studenten deelgenomen. Kenela Zuko bedankt voorzitter Fatma Aktas (stichting Avrasya) voor steun. Student doet verslag met foto’s van het uitgevoerde uitwisselingsproject en rijkt een kado aan Mevrouw Muesser Gurcuoglu voor haar donatie.

Dinsdag 12 mei 2015 Srebrenica

Vandaag gaan we naar Srebrenica. Ook weer genoten van het landschap, bergen en bossen. Van grotere wegen, naar kleine wegen, naar grindpaden. Dat was de weg naar Srebrenica. In Bosnië was het de hele week mooi weer (21 – 27 graden). Onderweg werden door Sevim, Nora, Hamza, emine, en Muesser mooie liederen gezongen. Alle vrouwen hadden het erg naar hun zin en hebben de hele route gezongen en gelachen. In Srebrenica werden we door Munire (voorzitter moeders van Srebrenica) verwelkomt. We hebben eerst over de begraafplaats gelopen. Zoveel graven en er komen er nog steeds meer bij omdat er nog steeds massagraven ontdekt worden en lichamen geïdentificeerd. Tijdens het lopen over de begraafplaats krijg ik koude rillingen. Alle namen zijn gegraveerd in marmeren gedenkstenen. Aan de overkant van de weg zie ik de vervallen verblijfplaats van Dutchbat. Spontaan dwalen mijn gedachten af naar de ontmoeting Mladic en Karremans. De uitspraak van een rechter, dat de Verenigde Naties niet kunnen worden vervolgd voor het geen hier is gebeurd, schiet me te binnen. Onbegrip maakt plaats voor boosheid. Munire geeft een rondleiding door de voormalige compound van Dutchbat. Hier zijn foto’s tentoongesteld. Vervolgens schrijft iedereen in het gastenboek. Zumre (bestuurslid Srebrenica moeders) liet ons hun nieuwe ontvangst plek in Compound van duchbat zien. Na een kopje koffie hebben we geluncht. Vervolgens gaan we naar een trauma centrum dat gebouwd word. Met sponsoring en giften kan dit gerealiseerd worden. Er zijn zoveel mensen en kinderen die therapie nodig hebben en zonder deze stichting is dat niet mogelijk. Het is niet te geloven dat dit kon gebeuren. Het verdedigen van de enclave leek voor de Nederlanders een mission inpossible. Alle vluchtelingen die bij de basis aanklopten dachten daar veilig te zijn, maar helaas! Er zijn nog heel veel kapotte huizen en de mensen lijken ook moedeloos. Munire verteld dat het voor Bosnië somber is omdat mensen wegtrekken. In de avond in Vogosca Sarajevo, werd door Kenela Zuko een hamam avond georganiseerd.

Den Haag, 18-05-2015
Reisverslag Defne Aktas Turkeli

 

Download Bosnië Verslag 2015

 

Comments are closed.